Lezingen

Voor locatie en aanvangstijd zie Agenda.

De komende lezingen van dit seizoen staan bovenaan. Eerdere lezingen staan eronder. Lezingen van eerdere seizoenen staan in het “Archief”.

Dinsdag 17 september 2019
Spreker: Steven Bos MSc

Steven Bos is promovendus aan de Universiteit Leiden in de instrumentatiegroep. Onder begeleiding van Frans Snik en Christoph Keller werkt hij aan de ontwikkeling van instrumenten voor zowel huidige telescopen als de nieuwe generatie. Hierbij ligt de focus vooral op het ontdekken en karakteriseren van aardachtige exoplaneten door middel van “direct imaging”, d.w.z. het direct waarnemen van de planeet. Hij heeft sterrenkunde gestudeerd aan de Universiteit Leiden in is daar sinds 2017 bezig met zijn promotieonderzoek.

Onderwerp: Op jacht naar een tweede Aarde.

Zijn wij alleen in het heelal? Eén van de manieren waarop de moderne astronomie deze vraag hoopt te beantwoorden is door middel van het ontdekken en karakteriseren van zo veel mogelijk exoplaneten. Hierbij wordt voornamelijk gefocust op aardachtige planeten, aangezien de Aarde tot nu toe de enige planeet is waarvan we weten dat er leven op mogelijk is. Deze lezing zal daarom gaan over hoe we zulke exoplaneten hopen te detecteren en karakteriseren. Ik zal starten met een algemene inleiding over exoplaneten en de verschillende methodes die we gebruiken om ze te vinden en karakteriseren. Vervolgens zal ik dieper ingaan op de meest veelbelovende methode: directe waarnemingen van exoplaneten. Hierbij wordt sterlicht ruimtelijk gescheiden van planeetlicht d.m.v. geavanceerde optica en datareductie technieken. De lezing eindigt met een korte beschouwing over de volgende generatie van telescopen en wat ze zullen betekenen voor onze jacht naar de tweede Aarde.

Dinsdag 15 oktober 2019
Spreker: Prof. Dr. Jan Zaanen

Jan Zaanen (*1957, Leiden; 1982 doctoraal scheikunde cum laude Groningen; 1986 doctoraat cum laude Groningen) is hoogleraar theoretische natuurkunde aan de Universiteit Leiden. Zaanen is internationaal een van de meest prominente onderzoekers  op de relatie tussen snaartheorie en supergeleiding bij hoge temperaturen. Hij werkte na zijn promotie aan het Max Planck Institut für Festkörperphysik in Stuttgart, en aan de AT&T Bell Laboratories, Murray Hill NJ, VS. In 1993 benoemd tot KNAW-onderzoeker in Leiden en sinds 2000 hoogleraar. In 2004-2005 Fulbright hoogleraar Stanford University. In 2006 ontvangt Jan Zaanen de Spinozapremie. Gasthoogleraar in 2013 aan de Universiteit van Cambridge. Sinds 2012 is Zaanen lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. In 2018-2019 wederom gasthoogleraar Stanford University.

Onderwerp: Zwarte gaten als kwantumcomputers en de vreemde materie van hoge-temperatuur supergeleiding

Het is een algemene wijsheid dat zwaartekrachtfysica en kwantum-fenomenen die bijvoorbeeld optreden in vaste stoffen niets met elkaar te maken hebben. Na decennia lange fantasievolle wiskundige vooruitgang op het gebied van de snaartheorie begint het er nu naar uit te zien dat toch alles bij elkaar hoort. Opmerkelijk is dat de komst van de kwantumcomputer een cruciale rol speelt. We hebben geleerd om na te denken over kwantumfysica in termen van informatie. Het merkwaardige kwantummechanische concept van verstrengeling is cruciaal als rekenbron: een 55 qubit kleine kwantumcomputer kan beter presteren dan elke nog te bouwen klassieke computer, de “quantum supremacy”. De natuur zelf is ook een kwantumcomputer. De wiskundige krachtpatser is de AdS-CFT-correspondentie (Anti-de Sitter – Conformal Field Theory) of “holografische dualiteit” van de snaartheoretici. Deze verbindt kwantumfysica in D-ruimtetijddimensies naadloos met de klassieke algemene relativiteitstheorie rond zwarte gaten in een universum met 1 hogere dimensie. En nu de werkelijkheid; na een lange ontwikkeling is het duidelijk dat de waarnemingen in hoge-temperatuur supergeleiders volstrekt niet te begrijpen zijn op basis van de bestaande theorie. Deze lijken nu ontcijfert te worden in termen van AdS/CFT, in de wiskundige taal van zwarte gaten. Deze laten op hun beurt zien dat het geheim van hoge-temperatuur supergeleiders er uit bestaat dat deze electronen materie “quantum supreme” is, zo kwantum-verstrengeld als mogelijk. Het geheim van AdS/CFT is dat het het werk doet van een reusachtige kwantumcomputer! Het lijkt erop dat we  een radicaal nieuwe vorm van fysische werkelijkheid op het spoor zijn.

Dinsdag 19 november 2019
Spreker: Prof. Dr. Roderik van de Wal

Roderik van de Wal behaalde promoveerde in 1992 in Utrecht. Hij is sinds 2019 hoogleraar geologie, in het bijzonder in zeespiegelverandering en kusteffecten. Werkzaam (0.6) bij het Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek (IMAU) en (0.4) bij het Department of Physical Geography, beide Universiteit Utrecht. Zijn onderzoek richt zich op twee hoofdonderwerpen: klimaatdynamica (paleoklimaatmodellering, klimaatgevoeligheid, interpretatie van ijskernen en zeespiegelvariaties en -patronen) en veranderingen in de cryosfeer (ijsdynamica van Groenland en Antarctica en gletsjermodellering), en de impact van deze veranderingen op kustsystemen. Hij heeft deelgenomen aan glacio-meteorologisch veldwerk georganiseerd in de Alpen, Scandinavië, Svalbard en Groenland.

Leider van (inter-)nationale projecten, lid van het stuurcomité bij de EU-projecten NEEM (Noord-Groenland ijskernproject), leider van het Netherlands Earth System Science Center (2014-2023) en IPICS (International Partnerships in Ice Core Sciences), lid van de Nederlandse Deltacommissie, auteur van internationale rapporten (IPCC) en publicaties (200) over de verandering van het zeeniveau.

Webpagina: www.staff.science.uu.nl/~wal00105/.

Onderwerp: De rol van ijskappen in klimaatverandering en zeespiegelfluctuaties van Milankovitch tijdschalen tot IPCC projecties voor de nabije toekomst

In deze lezing zal ik starten met in te gaan op klimaatverandering op geologische tijdschalen gedreven door variaties in straling en CO2 en vervolgens uitkomen bij de zeespiegelveranderingen die toekomstige generaties te wachten staat als gevolg van antropogene klimaatverandering. In september 2019 komt er een nieuw IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) rapport uit over de stand van zaken met betrekking tot ijskappen, oceaan en zeespiegelverandering. Deze resultaten zal ik bespreken en beschouwen in de context van de natuurlijke variaties in ijskappen.

Dinsdag 17 december 2019
Spreker: Dr. Yamila Miguel
Onderwerp: Jupiter onderzoek en de Juno missie.

Meer informatie over spreker en onderwerp volgen later.

Dinsdag 21 januari 2020
Spreker: Prof. Dr. I.A.G. Snellen
Onderwerp: Exoplaneten en de zoektocht naar buitenaards leven.

Meer informatie over spreker en onderwerp volgen later.

Dinsdag 18 februari 2020
Spreker: Prof. Dr. Henk Hoekstra
Onderwerp: Donkere materie en donkere energie.

Meer informatie over spreker en onderwerp volgen later.

Dinsdag 21 april 2020
Spreker: Dr. Daphne M. Stam
Onderwerp: Venus en aardachtige exoplaneten.

Meer informatie over spreker en onderwerp volgen later.

Dinsdag 19 mei 2020
Meer informatie over spreker en onderwerp volgen later.

Dinsdag 16 juni 2020

Meer informatie over spreker en onderwerp volgen later.

Eerdere lezingen van dit seizoen

Dinsdag 18 juni 2019
Spreker: Prof. dr. G. (Gerard) van der Steenhoven

Gerard van der Steenhoven (Dordrecht, 1959) is hoofddirecteur van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) sinds 1 februari 2014. Daarnaast is hij sinds 1 december 2015 als deeltijd hoogleraar Meteorological and Climatological Disaster Risk Reduction verbonden aan de faculteit ITC van de Universiteit Twente. Voor zijn benoeming bij het KNMI was hij decaan van de Faculteit Technische Natuurwetenschappen aan dezelfde universiteit. Hij is daar per 1 september 2008 benoemd, en werd in 2009 tevens belast met het opbouw en leiding van de Twente Graduate School, een universiteitsbreed instituut voor onderzoekers in opleiding.
Als hoofddirecteur van het KNMI maakt Van der Steenhoven sinds 2014 deel uit van de besturen van de internationale meteorologische organisaties WMO, EUMETSAT (voorzitter), ECMWF, EUMETNET en ECOMET, en de Raad van Advies van museum Sonnenborgh in Utrecht en lid van de Raad van Advies van NWO, lid van Instituutsadviesraad NIOZ, lid van Strategische Adviesraad NLingenieurs. Daarnaast heeft hij in de afgelopen jaren drie visitatiecommissies geleid.

Onderwerp: Code Oranje voor het klimaat

Het klimaat verandert wereldwijd en dus ook in Nederland. Wat is er aan de hand? Wat is de oorzaak? En wat kunnen we er aan doen? Minder broeikasgassen uitstoten – dat is bekend, maar we zullen ook moeten leren omgaan met nieuwe klimaatextremen. De lange droge zomer van 2018 is daar een voorbeeld van. Hoe kunnen we ons op dergelijke weerextremen voorbereiden?