Lezingen

Voor locatie en aanvangstijd zie Agenda.

Voorjaarsprogramma 2017

Dinsdag 17 januari 2017: Dirk van Delft

Dirk van Delft (1951) studeerde natuurkunde aan de Universiteit Leiden. Van 1994-2005 was hij chef redactie wetenschappen bij NRC Handelsblad. Sinds 2006 is hij directeur van Museum Boerhaave, rijksmuseum voor de geschiedenis van de natuurwetenschappen en de geneeskunde. Daarnaast is hij bijzonder hoogleraar Materieel erfgoed van de natuurwetenschappen. In 2005 promoveerde hij op een biografie van Heike Kamerlingh Onnes. Een jaar later werden zijn publicaties op het gebied van wetenschapscommunicatie bekroond met de NWO Eureka Prijs.

Onderwerp: De Nederlandse natuurkunde, die van Leiden in het bijzonder

In de lezing doet hij enkele grepen uit de geschiedenis van de Nederlandse natuurkunde, in het bijzonder die van Leiden. Dit veelal aan de hand van de collectie van Museum Boerhaave.

Vulpen van Einstein met briefje van Ehrenfest. Zie toelichting op de website van Museum Boerhaave.

Dinsdag 21 februari 2017: Jean-Pierre de Bont


Jean-Pierre de Bont is docent natuurkunde aan het Mill-Hillcollege in Goirle. Hij is opgeleid aan de Fontys Lerarenopleiding Tilburg (FLOT) als tweede- en eerstegraads docent natuurkunde. In 2008 is hij verkozen tot “Leraar van het Jaar” in de categorie VO.
Zijn interesse voor CERN is beroepsmatig aangewakkerd, door een wijziging in het examenprogramma voor vwo. In het kader van deskundigheidsbevordering heeft hij – een aantal jaar geleden ondertussen – deelgenomen aan het “Dutch Teacher Program”, wat door CERN wordt aangeboden.
Toen hij vertelde waar hij heen zou gaan vroegen een aantal van zijn collega’s zich af wat daar nu precies aan de hand is, in de gedachte dat hij dat even tijdens de lunch zou kunnen uitleggen. Daaruit is het idee voor deze presentatie ontstaan.

Onderwerp: Onderzoek naar elementaire deeltjes bij CERN

De presentatie bestaat grofweg uit 3 delen.
1. De geschiedenis en het doel van CERN. Hier komt een stuk onderzoek in terug
2. De werking van de versnellers en detectoren, met een link naar kosmische straling. Hier zit wat natuurkunde in verwerkt.
3. De spin-off: wat heeft de maatschappij aan de werkzaamheden bij CERN? Voorbeelden van toepassingen die bij CERN zijn ontwikkeld, voornamelijk in de gezondheidszorg.

Dinsdag 18 april 2017

Spreker: Dr. David Baneke


David Baneke studeerde geschiedenis. In 2008 publiceerde hij het goed ontvangen Synthetisch denken: natuurwetenschappers over hun rol in een moderne maatschappij, 1900-1940. Sindsdien richt hij zich vooral op de geschiedenis van de moderne sterrenkunde. In 2015 verscheen De ontdekkers van de hemel: de Nederlandse sterrenkunde in de twintigste eeuw.
David werkt op de Universiteit Utrecht bij de masteropleiding History and Philosophy of Science.

Onderwerp: De ontdekkers van de hemel: de Nederlandse sterrenkunde in de twintigste eeuw

Er is iets bijzonders aan de hand met de sterrenkunde in Nederland. Ondanks zijn bewolkte klimaat en dichte bebouwing is Nederland op astronomisch gebied een grootmacht, en dat al een eeuw lang, met kopstukken als Kapteyn, Minnaert en Oort. Hoe komt dat? Wie waren die mensen? En waarom werd juist de Nederlandse sterrenkunde zo succesvol?
Het verhaal van de sterrenkunde is verweven met de politieke, economische en culturele geschiedenis. Wereldoorlogen, wederopbouw en de koude oorlog speelden een rol, net als het idealisme van de jaren zeventig, het marktdenken dat daarop volgde, en de internationale opstelling van Nederland als ambitieus maar klein land. Uiteindelijk gaat het ook om de vraag waarom we überhaupt aan sterrenkunde doen.
In deze lezing zal David speciaal aandacht besteden aan de rol van Leidse astronomen in deze ontwikkelingen.

Dinsdag 16 mei 2017

Spreker: Barend Ording

Hij is ruimtevaartingenieur bij Airbus Defence and Space Netherlands (ook bekend als voormalig Dutch Space, ook bekend als voormalig Fokker Space) te Leiden. Hij heeft hier gewerkt van de ontwerpbeginfase tot aan de lancering aan één van de grotere Nederlandse ruimtevaartprojecten van de afgelopen jaren: Het atmosferische meetinstrument ‘Tropomi’. Barend is ook lid van onze vereniging.

Onderwerp: Tropomi

Behalve stikstof en zuurstof zijn er allerlei andere ‘sporengassen’ in onze atmosfeer. De concentraties van deze sporengassen zijn heel erg laag, maar toch hebben ze een belangrijk effect op de leefbaarheid van onze planeet: Denk aan het ozongat; luchtvervuiling en broeikasgassen. Het nieuwe Nederlandse aardobservatie instrument ‘Tropomi’ gaat de metingreeks van deze sporengassen van eerdere satellieten voortzetten. Dit instrument zal weer nauwkeuriger kunnen meten dan zijn voorgangers. Deze lezing gaat over hoe zo een instrument zo een nauwkeurige meting kan doen: Hoe meet je concentraties in de atmosfeer van een paar deeltjes per miljard vanuit de ruimte?

Dinsdag 13 juni 2017

Spreker: Dr. Ivo Labbé

Ivo Labbé is gepromoveerd aan de Sterrewacht van Universiteit Leiden 2004, proefschrift ‘Near-Infrared studies of massive high redshift galaxies’ en heeft daarna een aantal jaren gewerkt bij de Carnegie Observatories (Verenigde Staten). Hij heeft de Van Marum prijs van de Koninklijke Hollandse Maatschappij der wetenschappen gekregen in 2008 en is van 2011 tot 2017 Research Assistant professor bij de Sterrewacht Leiden.

Onderwerp: De eerste sterrenstelsels in het heelal

In 2018 zal de opvolger van de Hubble Space Telescope worden gelanceerd: de James Webb Space Telescope (JWST). Vele malen groter dan de Hubble en bovendien geoptimaliseerd in het detecteren van infrarood straling, zal JWST elke fase van de geschiedenis van ons heelal blootleggen: van de allereerste ontploffende sterren na de oerknal, via razensnelle groei van sterrenstelsels gedreven door donkere materie en gas, tot het uitdoven en het ontstaan van reusachtige zwarte gaten. In deze lezing bespreekt hij de allerlaatste ontwikkelingen en speculeert op wat komen gaat.