Lezingen

Voor locatie en aanvangstijd zie Agenda.

Najaarsprogramma 2017

Dinsdag 19 september 2017
Er wordt begonnen met een ingelaste ALV (duur ca 15 minuten) om de benoeming van een nieuwe voorzitter te bekrachtigen.

Spreker: Dr. S. (Sebastiaan) de Vet

Sebastiaan de Vet bestudeerde als planeetonderzoeker het oppervlak van hemellichamen. Op basis van zijn wetenschappelijke ervaring en met voorliefde voor het landschap, schreef hij het boek “Praktisch planeetonderzoek voor de zaterdagochtend”, waarin hij, door de bril van een geoloog, naar het zonnestelsel kijkt. Daarnaast is hij al 15 jaar actief op de Utrechtse sterrenwacht Sonnenborgh, geeft hij regelmatig toelichting in landelijke media over recente ontwikkelingen in het ruimte- en planeetonderzoek en is hij actief als bestuurslid van de Werkgroep Meteoren van de KNVWS.

Onderwerp: Vastgelegd in steen – geologische inzichten voor planeten en exoplaneten

Landschappen op vaste hemellichamen hebben fascinerend verhalen te vertellen. Ze ontstaan door de continue wisselwerking van landschapsvormende processen die van binnenuit en buitenaf het oppervlak van het hemellichaam vormgeven. Het planeetonderzoek probeert met een basis in het aardse landschap de landschappelijke verhalen van planeten en andere hemellichamen af te leiden. Aan de hand van parallellen, experimenten en prachtige satellietbeelden wordt onderzocht wat het oppervlak van een rotsplaneet, zoals Mercurius of Mars, prijsgeeft over de 4,6 miljard jaar durende ontwikkeling van het hemellichaam. En dat je met wat landschappelijke kennis je niet hoeft te beperken tot de rotsachtige hemellichamen, bewijst de (dwerg)planeet Pluto. Op deze ijswereld doen de landschapsvormende processen zo bekend aan, dat het landschap in sommige opzichten lijkt op die van de rotsplaneten. Ontdek in deze lezing hoe de geologie je op een andere manier naar de planeten en manen in het zonnestelsel leert kijken, en wat dit ons misschien kan vertellen over exoplaneten.

Dinsdag 24 oktober 2017

Spreker: André Ibelings

André Ibelings is op diverse fronten actief binnen de Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie. Hij is o.a. ook betrokken bij de organisatie van een landelijk net van amateurmeetstations en de invoer en verwerking van gegevens.

Onderwerp: De vereniging voor Weerkunde en Klimatologie en haar meetnet

De Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie is een landelijke amateurverenging, verdeeld over een aantal regio’s. Naast iets over het ontstaan en de doelstellingen van de vereniging zal André een overzicht geven van de activiteiten van de vereniging en in het bijzonder ingaan op het landelijk meetnet waarmee via de weerstations van honderden amateurs gegevens over het weer verzameld worden en op de resultaten die hiermee behaald worden. Voor meer info over de VWK zie: www.vwkweb.nl.

Dinsdag 21 november 2017

Spreker: Prof. dr. E.A. (Eric) Bergshoeff

Eric Bergshoeff (1955) bekleedt de Willem de Sitter Chair in de Theoretische Natuurkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is een van de ontdekkers van de “supermembraan”, een uitbreiding van de snaartheorie, die de pretentie heeft het probleem van de kwantumzwaartekracht op te lossen. Hij heeft postdoc posities bekleed in Boston (USA), Trieste (Italië) en CERN (Zwitserland) en werkt sinds 1991 aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 2010 werd Bergshoeff door de KNAW benoemd tot “Akademiehoogleraar”.

Onderwerp: De zwaartekracht volgens Einstein

Van alle fundamentele krachten die we kennen, is het de zwaartekracht waarmee we in de dagelijkse praktijk het meest te maken hebben. In deze lezing wordt getoond hoe de zwaartekracht volgens Einstein werkt. Einsteins beschrijving van de zwaartekracht bestaat al meer dan een eeuw en staat nog altijd als een huis. Toch wankelt dat huis. Er zijn aanwijzingen dat er aan de theorie gesleuteld moet worden waar het gaat om zeer kleine of zeer grote afstanden.

Dinsdag 19 december 2017

Spreker: Dr. J. (Jos) de Bruijne

Jos de Bruijne promoveerde in 2000 in Leiden in de sterrenkunde bij Tim de Zeeuw en Michael Perryman. Daarna was hij postdoctoraal onderzoeker bij het Europees Ruimtevaartagentschap ESA. Sinds 2002 is Jos daar als wetenschappelijk staflid betrokken bij de Gaia missie. Ook is hij al jarenlang lid van onze vereniging.

Onderwerp: Gaia: de eerste resultaten

Exact vier jaar geleden, op 19 december 2013, werd GAIA gelanceerd met als doel een driedimensionale kaart van de Melkweg te maken. Deze lezing vertelt het verhaal achter de missie en bespreekt een aantal van de eerste wetenschappelijke resultaten.
Zie ook: http://sci.esa.int/gaia/58272-gaia-s-bllion-star-map-hints-at-treasures-to-come/ (in het bijzonder de eerste hemelkaart van Gaia: http://sci.esa.int/gaia/58209-gaia-s-first-sky-map/).

Voorjaarsprogramma 2018

Dinsdag 16 januari 2018

Spreker: Dr. M.L. (Marcel) Vonk

Marcel Vonk is als theoretisch natuurkundige werkzaam aan het Institute of Physics van de Universiteit van Amsterdam. Naast onderzoeker is hij ook enthousiast wetenschapspopularisator en niet onverdienstelijk toernooipokerspeler. Hij is de auteur van de populairwetenschappelijke boeken “Snaartheorie” (2010) en “Zwarte Gaten, de Sleutel tot de Quantumzwaartekracht” (2017).

Onderwerp: Emergente zwaartekracht en het donkere heelal

In november 2016 wist het nieuws zelfs tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen nog de kranten te halen: theoretisch fysicus Erik Verlinde had na zes jaar werken eindelijk zijn nieuwe ideeën over de zwaartekracht gepubliceerd. In 2010 beschreef Verlinde al hoe volgens hem de zwaartekracht een “emergent verschijnsel” is. In zijn nieuwe artikel past hij zijn ideeën ook toe op ons heelal, en dan in het bijzonder op de donkere energie en de donkere materie daarin. De donkere materie, waarnaar astronomen al jaren zoeken, bestaat volgens hem zelfs helemaal niet! In deze lezing bespreekt Marcel Vonk de details van Verlindes ideeën over het heelal, de argumenten ervoor en ertegen, en wat er moet gebeuren om ze te testen.

Dinsdag 20 februari 2018

Spreker: Prof. Dr. Ronald Kleiss

Ronald Kleiss is hoogleraar theoretische elementairedeeltjesfysica op de Radboud Universiteit in Nijmegen. Zijn aandachtsgebied is het voorspellen van resultaten aan grote bestaande en toekomstige versnellers, zoals de LHC, Large Hadron Collider bij CERN in Genève. Hierin speelt onder andere de Monte Carlotechniek een belangrijke rol. Het optimaliseren hiervan is een van zijn speciale interesses. Kleiss wordt veel gevraagd voor publieksoptredens vanwege zijn vermogen zijn abstracte vakgebied eenvoudig en aansprekend uit te leggen.

Onderwerp: Het conflict tussen de Algemene Relativiteitstheorie en de Quantummechanica (ART vs QED)

De Relativiteitstheorie en de Kwantummechanica zijn het op een aantal wezenlijke punten niet met elkaar eens! Voorbeelden: de fluctuaties op kleine schaal vanwege het onzekerheidsprincipe passen niet binnen de “gladde” eigenschappen van de ruimte in Einsteins Algemene relativiteitstheorie en de kwantumverstrengeling spot blijkbaar/schijnbaar met de lichtsnelheid als limiet. Professor Kleiss zal in deze lezing nader ingaan op deze saillante tegenstrijdigheden en aangeven in welke richtingen oplossingen gezocht en mogelijk gevonden kunnen worden.

Dinsdag 20 maart 2018
Geen lezing. Jaarlijkse ALV van de LWSK waarvoor de uitnodiging en agenda in maart 2018 zal volgen.

Dinsdag 17 april 2018

Spreker: Drs. R.M. (Rob) Groenland

Rob Groenland studeerde Meteorologie en fysische Oceanografie aan de Rijksuniversiteit Utrecht en was vervolgens werkzaam als o.a. maritiem meteoroloog bij het particulier weerbureau Meteo Consult in Wageningen. Sinds 2005 is hij luchtvaartmeteoroloog en vakdocent meteorologie bij het KNMI in De Bilt. Tevens is hij nauw betrokken bij het onderzoek van mesoschaal-modellen in het veld van zware onweersbuien.

Onderwerp: Het geheim achter El Niño

In het begin van de vorige eeuw waren de wetenschappers aan het kijken naar een periodiek terugkerende schommeling in het weer boven Indonesië en Australië. Uit het onderzoek in die tijd ontdekte men dat er een duidelijke samenhang aanwezig is tussen beide gebieden die men kan verklaren door de wisselwerking tussen oceaan en atmosfeer te bestuderen. In deze lezing wordt eerst uitgelegd hoe de normale wereldcirculatie werkt. Deze kennis is nodig om El Niño te kunnen begrijpen. Aan de hand van beeldmateriaal en animaties wordt de wisselwerking tussen oceaan en atmosfeer getoond. Zowel El Niño als zijn tegenhanger, La Niña, kunnen we nu verklaren. Ook wordt aandacht besteed aan de verwachtingen a.d.h.v. wiskundige modellen. Natuurlijk mag de zeer sterke El Niño uit 2016 niet ontbreken, wat was de impact, en had dit ook invloed op ons weer in West-Europa?

Dinsdag 22 mei 2018

Spreker: Prof. dr. K.H. (Koen) Kuijken

Koen Kuijken is hoogleraar sterrenkunde aan de Universiteit Leiden. Van 2007 tot 2012 was hij directeur van Sterrewacht Leiden. Zijn onderzoek richt zich op het bestuderen van de verdeling van donkere materie in het heelal, waarvoor hij gebruik heeft gemaakt van sterrenwachten in Chili, La Palma, Hawaii, Arizona, Australië en de ruimte.

Onderwerp: Zwaartekrachtlenzen en Donkere Materie in het Heelal

Uit allerhande waarnemingen blijkt dat het overgrote deel van ons heelal bestaat uit onzichtbare, transparante zgn. “donkere” materie. Het is zelfs zo dat deze donkere materie een essentieel ingrediënt is in de evolutie van het heelal: zonder donkere materie is de zwaartekracht niet sterk genoeg om sterrenstelsels zoals in onze eigen Melkweg te doen ontstaan. Na een overzicht van de verschillende manifestaties van donkere materie zal deze lezing gaan over hoe de afbuiging van lichtstralen door de zwaartekracht, de zgn. gravitatielenzen, gebruikt wordt om de verdeling en aard van donkere materie te bestuderen, o.a. met de “Kilo-Degree Survey”, een nieuwe hemelkaart die door Leidse astronomen gemaakt wordt met de Very Large Telescope Survey Telescope van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht in Chili.

Dinsdag 19 juni 2018

Spreker: Jaap van ‘t Leven

Jaap van ‘t Leven kwam als vrijwilliger van Volkssterrenwacht Bussloo in de jaren 80 in aanraking met het visueel en fotografisch waarnemen van kometen en meteoren. Sindsdien heeft hij deelgenomen aan talloze expedities en waarnemingsacties over de hele wereld al dan niet in samenwerking met organisaties als NASA en de KNAW.

Onderwerp: Amateurs en komeetwaarnemingen en de Nederlandse Kometenvereniging

In de 21e eeuw lijkt de rol van de amateur op het gebied van komeetwaarnemingen uitgespeeld.
Ontdekkingen vinden bijna alleen nog plaats met geautomatiseerde zoeksystemen en helderheidsbepalingen worden vooral met grote instrumenten uitgevoerd. Jaap van ‘t Leven, voorzitter van de Nederlandse Kometenvereniging, laat zien dat amateurs nog steeds kunnen bijdragen aan het onderzoek naar kometen.