Daedalus

Voor uitleg over de opzet en organisatie van Platform Daedalus zie het menu onder Vereniging > Platform Daedalus.

Lezingen- en Activiteitenprogramma september 2019 t/m juni 2020

I. Daedalus Workshops

II. Daedalus Cursussen

III. Daedalus “Denker”: Studie- en discussie groepjes

___________________________________________________________________________

I. Daedalus workshops

De Daedalus workshops zijn eenmalige avonden waar we dieper op een bepaald onderwerp in gaan en in sommige gevallen gezamenlijk enkele praktische oefeningen of vraagstukken zullen oplossen. Wiskundige voorkennis is meestal niet echt vereist (zie toelichting bij workshop) en er zijn altijd mededeelnemers die kunnen helpen.

Verder organiseren we dit jaar twee ‘studieavonden’ waar we aan de hand van een paar populair wetenschappelijke artikelen wat dieper op zaken in willen gaan. De avonden zullen worden voorbereid door een paar mensen die de artikelen selecteren en een korte samenvatting voorbereiden. We zoeken nog vrijwilligers die willen helpen deze studieavonden voor te bereiden.

En er komt een avond met thema ‘Kunst en Kosmos’ waar we de sterrenwereld van een geheel andere kant zullen beschouwen, aan de hand van b.v. schilderijen, muziek, poëzie en proza.

Vrijblijvend aanmelden

Het is prettig om bij de voorbereiding van de Daedalus -avonden een schatting van de opkomst te hebben. Daarom is het gewenst dat je je vooraf (vrijblijvend) aanmeldt via een email naar daedalus.leiden@gmail.com. Maar ook zonder aanmelding ben je van harte welkom en vergeet je het een keer om je aan of af te melden, dan hoeft dat geen beletsel te zijn. Voor de studie-avonden is enige voorbereiding zoals het lezen van de geselecteerde artikelen nodig, dus hiervoor is opgave noodzakelijk.

Workshop programma 2019-2020:

Donderdag 26 september 2019 

Workshop: Helium - een reis naar het absolute nulpunt

door Ralf Simons

Attachment.jpeg

Helium werd voor het eerst in onze zon ontdekt (1868). In 1895 vond William Ramsay ook hier op aarde het edelgas helium.

Johannes van der Waals stelde dat ieder gas vloeibaar kon worden gemaakt. Er ontstond een felle strijd tussen onderzoekers in verschillende landen om deze stelling ook voor waterstof en helium te toetsen. Op 10 juli 1908 lukte het Heike Kamerlingh Onnes in Leiden als eerste om helium vloeibaar te maken (-269° C). Ruim een halve eeuw later bouwde een groep van Leidse wetenschappers rond Rudolf de Bruyn Ouboter een mengkoelmachine. Deze bereikte met een mengsel van helium-4 en helium-3 een temperatuur van 0,22 graden boven het absolute nulpunt (-273,15° C).

Wil je meer weten over de jacht op het absolute nulpunt en de (kwantum)eigenschappen van helium? Dan is deze workshop iets voor jou!

Donderdag 31 oktober 2019

Workshop: On-/Eindigheid in wis-, natuur- en sterrenkunde

door Lambert Swaans

Attachment.png

Met eindigheid zijn we vertrouwd. Ons bezit is eindig, ons leven is eindig, ons verstand is eindig, zeker in die zin dat we niet alles kunnen begrijpen (wat natuurlijk niet hetzelfde is).

Wat weten we van oneindigheid? Hoe gaan wis- en natuurkundigen met oneindigheid om? Bestaan er eigenlijk wel oneindige dingen in ons heelal al is het maar het heelal zelf? Is het heelal oneindig groot of bestaat het oneindig lang? En zo ja, kunnen we dat dan aantonen?

In de zeer eindige tijdspanne van twee uur gaan we ons vanavond in “Oneindigheid” verdiepen. Oneindig veel dieper zullen we daar niet mee komen, maar een beetje is al leuk meegenomen.

(Vraag om vooraf al over na te denken: Bestaan er grote getallen?)

Donderdag 28 november 2019

Studieavond : Bolhopen

coördinator: Martien Jacobs

Attachment.jpeg

Bolvormige sterrenhopen zijn redelijk talrijk; er zijn er ongeveer 150 van bekend bij onze Melkweg en grotere Melkwegstelsels zoals Andromeda hebben er meer. Aan de hand van enkele artikelen uit Zenit zullen we ons verdiepen in Bolhopen: Wat zijn het. Hoe ontstaan ze. Wat kunnen we ervan leren.

Donderdag 9 januari 2020

Workshop: Hubble-constante,

door Martien Jacobs

Attachment.jpeg

De Hubble-constante speelt een cruciale rol in de kosmologie: hoe snel dijt het heelal uit, hoe oud is het, hoe veel donkere energie is er, hoe groot is het (waarneembare) heelal. De Hubble-constante is in de loop der tijd op verschillende manieren gemeten, en steeds nauwkeuriger. Maar de meest recente metingen geven verschillende waarden die niet met elkaar overeenkomen. Martien zal er het een en ander over uitleggen en de dilemma’s toelichten.

Donderdag 30 januari 2020

Workshop: Entropie in de Kosmos

Door Nico Roos

Attachment.jpeg

We gaan ons bezig houden met de vragen: Wat is Entropie, wat betekent de tweede hoofdwet van de thermodynamica en welke rol speelt entropie in de kosmologie?

Het begrip Entropie komt uit de thermodynamica en had aanvankelijk (19e eeuw) vooral te maken met de vraag hoe je zo efficiënt mogelijk warmte kon gebruiken om een machine arbeid te laten leveren. In de 20ste eeuw is het doorgedrongen in de kosmologie en de theorie van zwarte gaten. Een van de grote vragen in de kosmologie is: waarom had het heelal in het begin zo’n lage Entropie, en is dat misschien de reden dat de tijd een richting lijkt te hebben? De zwaartekracht heeft een bijzondere relatie met entropie. Toename van entropie wordt vaak geassocieerd met toename van chaos, maar in ons heelal gaat toename van entropie gepaard met de vorming van structuren zoals sterren, zwarte gaten, sterrenstelsels en clusters van sterrenstelsels. Zwarte gaten blijken ook entropie te hebben. Ze zijn de meest compacte objecten in het heelal en bevatten het grootste deel van de entropie van het heelal.

Donderdag 27 februari 2017

Workshop: Melkweg Clusters

Door Henk Latour

Attachment.jpeg

Sterrenstelsels zoals ons eigen melkwegstelsel en het Andromedastelsel komen zelden alleen voor. Meestal zijn ze deel van een kleine groep dat zelf weer deel uitmaakt van een veel grotere groep: een cluster. Die clusters bevatten vaak duizenden stelsels en vormen samen weer superclusters op kosmologische schaal. In deze workshop bespreken en berekenen we verschillende eigenschappen en het dynamisch gedrag van (super) cluster.

Donderdag 12 maart 2020

Studie avond: Klimaat en Broeikas

Coördinator: Erik Kleiss

Attachment.jpeg

We horen veel over en merken van klimaatverandering, maar de meesten van ons begrijpen niet echt veel van het hoe. Voor de discussie tussen klimaatsceptici en klimaatbeschermers is een goed begrip van de verschillende mechanismen van belang. We gaan hier dus op in en hopen e.e.a. beter te gaan begrijpen.

Donderdag 9 April 2020

Workshop: Spectroscopie

Door Jeroen van Dijk en Johan van Kuilenburg

Attachment.jpeg

Jeroen en Johan vertellen iets over spectroscopen, spectroscopie en hun waarnemingen op de Sterrenwacht. Na de pauze gaan we naar de site van ESA kijken, hierop wordt namelijk door amateurs spectraalanalyse gedaan voor nog onbekende sterren.

Donderdag 7 mei

Daedalus plenaire avond

Attachment.jpeg

We kijken terug op de activiteiten van afgelopen seizoen en maken plannen voor het komende.

Donderdag 4 juni

Thema avond Kunst en Kosmos

Coordinator: Marjan Leersnijder

Attachment.jpeg

Getroffen door de schoonheid van het universum en in navolging van het succes van de “Universe in verse” door auteur Maria Popova (“an annual celebration of science through poetry”, verteld op de lezing van de International Astronomical Union), is het idee geboren om daar ook via Daedalus aandacht aan te schenken d.m.v. een ”kunst trial”. Kunst spreekt immers het hart aan naast de taal van de waarheid d.m.v. wis- en natuurkunde.

Einstein bijv. was meer dan alleen wetenschapper en dat geldt voor vele succesvolle wetenschappers die o.a. hun inspiratie uit kunst haalden.

Het idee is nu om de verschillende Daedalus workshops in te leiden met een gedicht, een muziekstuk of een schilderij en de laatste workshop op 4 juni, geheten ‘Kunst en Kosmos’, geheel aan kunst te wijden.

_____________________________________________________________________________

II. Daedalus Cursussen

Cursusavonden

Voor het komende jaar zijn drie cursussen gepland. Het betreft onderwerpen waarvoor al eerder meer belangstelling getoond is. Op grond van eerdere ervaring heeft elke cursus een duur van meer avonden. Dus van de deelnemers wordt verwacht dat zij alle avonden bijwonen. Indien zekere voorkennis noodzakelijk is wordt dat vermeld bij de cursus.

De begin- en einddatum zijn vastgelegd en de tussenliggende cursusavonden vallen op een woensdag.

De cursussen zijn in principe gratis maar voor sommige is aanschaf van een boek gewenst (verwachtte kosten 10 à 20 euro) of een kleine bijdrage in de organisatiekosten.

Verplicht aanmelden

  • Let op: Voor deelname aan de cursussen is vooraf aanmelding vereist bij daedalus.leiden@gmail.com.

Cursusonderwerpen:

Woensdag 25 september tot woensdag 4 december 2019,

6 avonden, m.u.v. 2/10, 23/10, 30/10, 13/11 en 27/11.

Cursus: Kosmologie

docenten: Pieter Koornneef en Nico Roos

De cursus kosmologie is een inleidende cursus waarin gebruik gemaakt wordt van eenvoudige wiskunde. We streven er naar dat alle deelnemers 6 leerzame avonden zullen hebben. De volgende onderwerpen zullen aan de orde komen.

  • Inleiding: uitgangspunten van de kosmologie.
  • Heelalmodellen: we laten zien dat je met slechts 3 eenvoudige vergelijkingen de standaard heelalmodellen kunt bestuderen.
  • Het vroeg heelal: thermisch evenwicht in de eerste minuten na de Big Bang.
  • Recombinatie: de Kosmische Achtergrondstraling.
  • De vorming van structuren in het heelal.
Woensdag 9 oktober tot 30 oktober 2019,

4 avonden

Cursus: Leren Waarnemen

docent: Sander van der Wal

Sander behandelt het instellen en gebruik van de verschillende (kleine) amateur kijkers van de WLS en er zijn twee praktijk avonden gepland. We gaan alleen waarnemen als het helder is, anders binnen oefenen, of buiten als het droog is. Deze cursus is ook bedoeld als introductie voor een eventuele latere cursus voor het gebruik van de klassieke kijkers van de sterrenwacht voor nieuwe WLS leden. Details volgen op de website.

Woensdag 22 januari 2020 t/m 1 april 2020,

6 avonden met onderbrekingen.

Cursus: Wis- en Natuurkunde voor gevorderden

docenten: Pieter Koornneef, Ralf Simons en Peter Kester

De cursus ‘Wis- en Natuurkunde voor Gevorderden’ gaat deze keer over de volgende onderwerpen:

  • Differentiaalvergelijkingen, Kansrekening & Statistiek, Niet-euclidische Meetkunde, Topologie, Licht en afsluitend ‘Wis- & Natuurkunst’.
  • In de cursus over Differentiaalvergelijkingen worden naast de wiskunde, toepassingen op diverse fysische domeinen behandeld.
  • De cursus over Kansrekening & Statistiek zal naast de beginselen van de kansrekening ook gaan over de mathematische statistiek, zoals gemiddelde, standaardafwijking, de normale verdeling en het toetsen van hypotheses.
  • In de Niet-euclidische Meetkunde gaan wij over de meetkunde van de gekromde ruimte praten.
  • In de les over Topologie houden wij ons bezig met eigenschappen van de ruimte die bewaard blijven bij continue vervorming.
  • Bij de cursus Licht worden de onderwerpen: dualiteit, diffractie en polarisatie besproken aangevuld met experimenten.
  • Op de laatste avond Wis- & Natuurkunst geven wij drie voorbeelden hoe wis- en natuurkunde invloed op de kunst uitgeoefend hebben.

_____________________________________________________________________________

III. Daedalus ‘Denkers’: Studie- en discussie groepjes.

Er zijn mensen die het inspirerend en interessant vinden om met elkaar een onderwerp te bestuderen en er over te praten. Dit gaat buiten het geplande Daedalus jaarprogramma om en wordt ad-hoc door de deelnemers afgesproken. Belangstellenden kunnen verdere informatie krijgen en interesse kenbaar maken via daedalus.leiden@gmail.com.

Komend seizoen weten we van de volgende groepen:

De volgende drie groepen gaan dit seizoen van start, maar alleen als er voldoende belangstellende deelnemers zijn. Iedereen die wil kan zich er dus nog bij aansluiten; geef je dus op als je wilt meedoen.

Speciale Relativisten: willen de speciale relativiteitstheorie bestuderen o/a met het boekje van Sander Bais, en dit is geïnspireerd op de cursus relativiteitstheorie van afgelopen seizoen. Coördinatoren: Pieter Koornneef en Nico Roos.

Algemeen Relativisten: willen zich verdiepen in de algemene relativiteitstheorie en zijn niet bang om er wat meer wiskundig mee om te gaan. Coördinatoren: Pieter Koornneef en Nico Roos.

Minnaert-minnaars: willen onderwerpen uit Marcel Minnaert’s opus ‘Natuurkunde van het vrije veld’ lezen, begrijpen en eventueel zelf observeren. Voor wie geen gedrukte exemplaren heeft: de boeken zijn eventueel als pdf op internet beschikbaar. Coördinator: Hans Tebra.

De vierde groep, Kosmodenkers, lezen over en bespreken verschillende onderwerpen uit kosmologie en sterrenkunde. Deze groep draait nu al voor het 4 e seizoen en is nog niet uitgedacht! Meer meedenkers zijn welkom. Eventueel splitsen we in een groep die ‘moeilijker’ (denk aan wiskunde) en een die ‘makkelijker’ onderwerpen wil aanpakken. Coördinator: Delio Bearzatto.